KOTA KINABALU – Pilihan Raya Negeri (PRN) Sabah 2025 telah menandakan satu era baharu dalam sejarah politik negeri, apabila Gabungan Rakyat Sabah (GRS) muncul sebagai parti dengan bilangan kerusi terbanyak, memenangi 29 daripada 73 kerusi Dewan Undangan Negeri (DUN). Namun, kemenangan ini tidak membolehkan GRS membentuk majoriti mudah, menjadikan DUN tergantung dan membuka ruang bagi parti tempatan kecil dan calon bebas memainkan peranan penting sebagai “kingmaker”. Parti Warisan Sabah (Warisan) pula mengekalkan pengaruhnya dengan 18 kerusi, sementara baki kerusi dimenangi oleh pelbagai parti tempatan dan calon bebas, memperlihatkan trend pengundi yang semakin memihak kepada calon tempatan dan agenda “Sabah-first”.
Penganalisis politik, TC Sivanesan, bekas pegawai Jabatan Hal Ehwal Khas, menegaskan bahawa keputusan PRN ini menandakan peralihan paradigma politik di Sabah. “Pengundi kini menilai calon berdasarkan keberkesanan penyampaian perkhidmatan asas, pembangunan infrastruktur, dan keupayaan menegakkan autonomi negeri. Identiti tempatan, hak negeri, dan isu rakyat adalah faktor dominan,” ujarnya. Fenomena ini jelas terpancar di kawasan luar bandar dan pedalaman, di mana isu bekalan air bersih, elektrik, dan jalan raya menentukan sokongan rakyat.
Selain itu, PRN 2025 mencatat sejarah dari segi bilangan calon yang bertanding. Sebanyak 596 calon bersaing untuk 73 kerusi, menandakan fragmentasi politik yang tinggi dan memberikan ruang kepada calon bebas serta parti kecil untuk membentuk blok penentu. Dinamika ini mencerminkan bahawa pengundi Sabah kini menuntut wakil yang mampu memahami keperluan tempatan dan bukan semata-mata kesetiaan kepada parti dari Semenanjung.
Fenomena “Chinese tsunami” turut menjadi faktor signifikan dalam keputusan ini. Kawasan majoriti Cina di Sabah, terutamanya di bandar dan pinggir bandar, dilaporkan memberikan sokongan besar kepada calon-calon tertentu yang dianggap mampu menyeimbangkan pembangunan ekonomi dan kepentingan komuniti. Sentimen ini bukan hanya menggugat kedudukan parti tradisional, tetapi juga memaksa GRS dan Warisan untuk mempertimbangkan kerjasama lebih inklusif dengan parti minoriti tempatan. TC Sivanesan menekankan bahawa “Chinese tsunami bukan sekadar isu demografi, tetapi refleksi aspirasi masyarakat Cina Sabah untuk pembangunan setempat, tadbir urus bersih, dan penglibatan politik yang lebih bermakna.”
Situasi DUN tergantung membawa kepada empat senario pembentukan kerajaan yang sedang dibincangkan. Senario pertama ialah GRS membentuk kerajaan minoriti tanpa gabungan rasmi, membolehkan keputusan dibuat pantas tetapi menghadapi risiko ketidakstabilan tinggi. Senario kedua melibatkan GRS merundingkan gabungan dengan parti tempatan kecil atau calon bebas untuk mencapai majoriti mudah, menawarkan kestabilan tetapi memerlukan kompromi dalam pembahagian kuasa. Senario ketiga melihat Warisan membentuk kerajaan melalui gabungan strategik dengan parti tempatan dan bebas, menekankan autonomi negeri tetapi menghadapi cabaran kestabilan. Senario keempat ialah kerajaan campuran atau koalisi semua pihak, memberi inklusiviti dan representasi luas, namun pelaksanaan dasar mungkin lambat kerana memerlukan persetujuan semua pihak.
Implikasi keputusan ini melangkaui negeri Sabah. Di peringkat nasional, kerajaan pusat berdepan tekanan untuk menunaikan janji dan menghormati tuntutan hak negeri, termasuk pelaksanaan Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) dan pengurusan hasil sumber asli. Keputusan PRN ini memberi isyarat bahawa kerajaan negeri yang lebih “Sabah-centric” mampu menegakkan agenda pembangunan tempatan, meningkatkan tadbir urus inklusif, dan memastikan keseimbangan antara tuntutan rakyat dan kerjasama dengan kerajaan pusat.
Beliau juga menekankan peluang strategik daripada keputusan ini. Sabah kini boleh dijadikan medan eksperimen politik dan pembangunan, termasuk penggunaan teknologi pintar, tadbir urus moden, serta program belia yang memberi impak langsung kepada komuniti tempatan. Beliau menegaskan bahawa kerajaan baharu, tanpa mengira gabungan yang dibentuk, harus mampu menyeimbangkan hak negeri, keharmonian kaum, dan aspirasi rakyat dalam memastikan politik Sabah tidak hanya stabil tetapi juga progresif.
Sentimen rakyat, terutamanya di kalangan pengundi tempatan, menunjukkan bahawa mereka menolak pengaruh luar yang terlalu dominan dan menuntut wakil yang memahami konteks Sabah. Hal ini menjelaskan mengapa calon-calon tempatan berjaya memenangi kerusi penting, sementara parti Semenanjung menghadapi cabaran untuk mengekalkan pengaruh tradisi. Fenomena ini menandakan era baru politik Sabah, di mana keupayaan untuk memahami aspirasi masyarakat tempatan adalah kunci kejayaan.
Secara keseluruhan, PRN Sabah 2025 membuktikan bahawa rakyat kini menuntut keseimbangan antara autonomi negeri, pembangunan, dan tadbir urus berkesan. Tiada senario tunggal yang sempurna; kerajaan minoriti mungkin cepat tetapi rapuh, gabungan dengan parti kecil stabil tetapi memerlukan kompromi, Warisan menekankan autonomi tetapi menghadapi cabaran kestabilan, dan kerajaan perpaduan menawarkan inklusiviti tetapi pelaksanaan dasar mungkin lambat. Masa depan politik Sabah bergantung kepada kemampuan pihak yang membentuk kerajaan untuk mengharmonikan tuntutan rakyat, menjaga hak negeri, serta membuka lembaran baharu dalam politik negeri dan nasional Malaysia.
